पद्मश्री भिकल्या लाडक्या धिंडा

आदिवासी संस्कृतीचा आणि वारली कलेचा अविभाज्य भाग असलेल्या ‘तारपा’ वाद्याला आपल्या श्वासाने जिवंत ठेवणारे, पालघर जिल्ह्याचे सुपुत्र भिकल्या लाडक्या धिंडा यांना केंद्र सरकारतर्फे प्रतिष्ठेचा ‘पद्मश्री’ पुरस्कार जाहीर झाला आहे. प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला या पुरस्कारांची घोषणा होताच पालघर जिल्ह्यात आणि कला विश्वात आनंदाची लाट पसरली आहे.

वारली संस्कृतीचा जागतिक सन्मान
भिकल्या धिंडा हे पालघर जिल्ह्यातील डहाणू/जव्हार पट्ट्यातील रहिवासी आहेत. गेल्या अनेक दशकांपासून ते ‘तारपा’ या पारंपरिक आदिवासी वाद्याच्या माध्यमातून वारली संस्कृतीची सेवा करत आहेत. त्यांच्या या निस्सीम सेवेची दखल घेत भारत सरकारने त्यांना कला क्षेत्रातील योगदानासाठी हा सर्वोच्च नागरी सन्मान जाहीर केला आहे.

कोण आहेत भिकल्या धिंडा?
पार्श्वभूमी: भिकल्या धिंडा हे वारली आदिवासी समाजाचे प्रतिनिधित्व करतात. अत्यंत हलाखीच्या परिस्थितीतून वर येत त्यांनी आपली कला जोपासली आहे.
कलासाधना: तारपा हे वाजवण्यासाठी अत्यंत कठीण असे वाद्य मानले जाते, ज्यासाठी प्रचंड दमसासाची (Breath control) गरज असते. भिकल्या धिंडा हे वयोवृद्ध असूनही आजही तितक्याच ताकदीने आणि तन्मयतेने तारपा वादन करतात.वारसा: केवळ वादनच नव्हे, तर नवीन पिढीला हे वाद्य शिकवून ही कला लुप्त होऊ नये यासाठी ते सातत्याने प्रयत्नशील आहेत. त्यांनी अनेक राज्यस्तरीय आणि राष्ट्रीय महोत्सवात आपल्या कलेचे सादरीकरण केले आहे.

‘तारपा’ : आदिवासींच्या हृदयाची स्पंदने
तारपा हे केवळ एक वाद्य नसून ती वारली समाजाची ओळख आहे. सुकलेला भोपळा, बांबू आणि ताडाच्या पानांपासून हे वाद्य बनवले जाते. दिवाळीनंतर सुरू होणाऱ्या आदिवासी नृत्यांमध्ये तारपा वादनाला अनन्यसाधारण महत्त्व असते. भिकल्या धिंडा यांच्या रूपाने आज याच परंपरेचा गौरव झाला आहे.

पालघर जिल्ह्यात जल्लोष
भिकल्या धिंडा यांचे नाव पद्म पुरस्कारांच्या यादीत झळकताच त्यांच्या गावात ग्रामस्थांनी पेढे वाटून आनंद व्यक्त केला. “हा केवळ भिकल्या दादांचा सन्मान नसून, हा संपूर्ण आदिवासी संस्कृतीचा आणि कष्टकरी कलाकारांचा सन्मान आहे,” अशा भावना स्थानिक कलाकारांनी व्यक्त केल्या आहेत.